.: Mr. AYDIN JAFAROV :.

Bir rəsmin tarixçəsi


Sevgililəri bir-birinə bağlayanda onlar nifrət etməyə başlayır
 
Bu əhvalatın  hər bir şeyi var: sevgi, nifrət, xəyanət, qisas, təqib və qurbanları. İbrət alacaq da əhvalat deyil, çünki arada dahi rəssam Qustav Klimtin fəlakət gətirəcək evli qadın Adel Blox-Bauerə olan sevgisi və sonradan dəyəri 135 milyon təyin edilmiş rəsm əsəri var. Bu əsərin taleyinə Adolf Hitlerdən tutmuş Corc Buşa qədər bir çoxunun dəxli var. Məsələyə Amerika hökuməti və Avstriya xalqı da qarışıb. 
 
Ay vəfasız!..
 
Hər şey çox adi qaydada başlayırdı. 1904-cü ildir. Ferdinand Blox-Bauer səki ilə addımlayaraq sevimli melodiyasını zümzümə edir. Arabir əsasını yellədir və rastına çıxan cənablara təzim edərək salamlaşır. O, artıq qərar verib. Əvvəl arvadını öldürməyi düşünürdü. Amma yəhudi ailələrində həyat yoldaşını xəyanətə görə öldürmək qəbul olunmayıb. Boşana da bilməzdi, ailələr imkan verməzdi. Xüsusilə də onun və arvadı Adelin mənsub olduğu yəhudi diasporunun elit ailələrində nikahlar əbədi olmalıdır. Pul pulu çəkməli, kapital kapitala calanmalıdır. Onların toyunu bütün Vyana şəhəri qeyd edirdi. İndi o, Avropanın ən iri şəkər zavodunun sahibi şəhərin küçələrində addımladıqca başındakı ipək silindrin altında xəyanət buynuzlarının necə bitdiyini hiss edirdi. Bütün şəhər onun arvadı Adelin rəssam Qustav Klimtlə sevgi macərasını müzakirə edirdi. Ferdinand gecələri yatmayaraq nəfis qisas üsulunu tapdı. Ola bilər o, Adel qədər savadlı və bilikli deyildi. Amma hardasa oxumuşdu ki, qədim zamanlarda hindular iki sevgilini ayırmaq üçün onları bir-birinə bağlayırmış. Onlar sevdikləri qədər nifrət duymayana qədər onları ayırmırdılar.

Qisas üsulu ona yuxuda agah oldu. Yuxuda gördü ki, onun şəkər imperiyası xırda qırıqlara parçalanır və kiçik adamcıqlar hərəsi bir qırıq götürüb yuvasına daşıyır. Onun əlində cəmi bir kətan lövhə, həyat yoldaşı Adelin portreti qalır. Əlbəttə, o, rəssama Adelin portretini sifariş verəcək! Qoy lap ürəyi bulanana qədər, lap 100 dənə eskiz çəksin. Rəssam üçün bu, böyük əzabdı. Çünki modelləri, məşuqələrini, kənizlərini daima dəyişməlidir, yoxsa nəfəsi kəsilər. Bəlkə elə bu səbəbdən rəssamın nikahdan kənar 14 uşağı vardı. Qoy Adel sevimli Klimtinin sevgisinin gözünün içində tədricən necə öləcəyini görsün. Ferdinandın rəssamla böyük məbləğə müqavilə imzalamaq fikri var. Müqavilədə imtina olarsa danışılan məbləğdən 10 dəfə artıq cərimə nəzərdə tutulub. Rəssam Adeli çəkməkdən imtina edən kimi o, müflis olacaq.  Ferdinand lövhəni "Adel Blox-Bauerin portreti" adlandırmaqla öz soyadını da tarixə salmaq fikrindədir. Bir də ki, Klimt hazırda ən dəbdə olan rəssamdır və onun verəcəyi pul batmayacaqdı. 
 
Qızılı pantera
 
Qustav Klimt
Adel Blox – Bauerin portreti.
1907-ci il / Kətan, yağlı boya. 138x138 sm / Yeni qalereya, Nyu York

«Adel Blox – Bauerin portreti» rəsmi həm də «Qızıl Adel», yaxud «Avstriyanın Mona Lizası» kimi məşhurdur. Əsər Klimtin yaradıcılığının və bütövlükdə Avstriya Yugendstilinin ən əhəmiyyətli yadigarlarından biridir.
Həmin rəsm əsəri Nyu Yorkda Amerika sahibkarı Ronald Lauder tərəfindən təsis edilən Yeni qalereya üçün 2006-cı ildə çox baha qiymətə – 135 milyon dollara satın alınmışdır.
Adel qonaq otağındakı taxta dirsəklənib alma qoxulu tənbəkisindən eşilmiş siqareti üzün müştüklə çəkməyi sevirdi. Belə pozada o, istirahətdə olan panteranı xatırladırdı. Adel imkanlı, onlarla qulluqçunun işlədiyi bir ailədə böyüdüyündən "heç nə eləməmək" kimi vaxt keçirməyi çox sevirdi. O, romantik idi, klassik ədəbiyyatı 4 dildə oxuyurdu. Vaxtını öldürmək üçünsə salon saxlayırdı. Burda şairlər, rəssamlar, yazıçılar, bir sözlə Vyananın qaymaqları yığışırdı. Elə Qustavla da onlar burda tanış olmuşdu. 
 
Ferdinand rəssamı nahara dəvət etmişdi. Masa arxasında sevgililər bir-birinə baxmağa cəsarət etmirdi. Nahardan sonrakı söhbət maraqlı alındı:
Ferdinand: - Siz deyəsən məndən sifariş alacağınızı anlamısız. Mən azı bir neçə əsr yaddaşlarda qala biləcək bir əsər istəyirəm.
Klimt: - Siz qarşımda çətin məsələ qoyursuz.
Ferdinand: - Biz ki, sizi tələsdirmirik. Avans da verə bilərik ki, pul barədə qətiyyən düşünməyəsiz.
Klimt: - Mən portretin paltarını qızıl plitələrlə düzmək istərdim.
Ferdinand: - Portretin çılpaq olmasını istəməzdim. Əgər siz paltarı qızıla salmaqla aşağı hissəyə diqqəti cəlb edəcəksizsə, mən xanımıma brilyant kolye alıb diqqəti yuxarı hissəyə çəkməyə çalışacam. 
Adel: - Görürəm məni bölüşdürmüsüz artıq. Mənim əllərimi sinəmdə çarpazlaşdırıb diqqəti ortaya hissəyə çəkməyə çalışmaqdan başqa çarəm qalmır. 
 
Sevgimiz elə bu qədərmiş
 
Müqavilədəki məbləği görən kimi rəssam orda yazılanları oxumadan dərhal imzasını sənədə atır. Bu portreti çəkməzdən əvvəl Klimt yüzə qədər eskiz çəkir və portret 4 ilə başa gəlir. Portret bitəndə Ferdinand çox razı idi, çünki rəssamın lövhələri bitirməmək kimi adəti də vardı. O, istədiyinə çatmışdı. Bu 4 il ərzində böyük bir sevgi macərası onun gözünün qarşısındaca cılızlaşıb heçə döndü. Portret onların evinin ən görkəmli yerində divardan asıldı. Portret çəkildiyi müddətdə Adel tez-tez xəstələnirdi. Yatağa düşəndə o, günlərlə ayağa qalxmırdı. Allah onların uşaq payını verməmişdi. 3 dəfə uşaq doğulsa da, üçü də bir-neçə gün yaşayıb ölmüşdü. Adel mehrini bacısı qızı Mariya Blox-Bauerə salmışdı. Onlar indiki dəbi, paltar fasonlarını və əlbəttə ki, rəssam Klimtin rəsmlərini müzakirə edirdi. İndi Adel və Ferdinandın evində ondan yuxarı portret vardı. Ferdinand öz şəkər imperiyasını rahat idarə edirdi. O, həyat yoldaşına rəssamla olan sevgi macərasından xəbər tutduğunu heç vaxt demədi. Birinci Dünya Müharibəsi yaxınlaşdıqca Klimtin də "qızıl dövranı" sona çatırdı. Artıq ölüm və dünyanın sonu mövzuları üstünlük təşkil edirdi. O, dünyada baş verənləri çətinliklə həzm edirdi. Müharibə başlayan kimi rəssam 52 yaşında öz emalatxanasında iflicdən vəfat edir. 
 
Adel keçmiş sevgilisindən 7 il artıq yaşayır. Ölümündən əvvəl o, "Adel Blox-Bauerin portreti"ni Belveder Vyana muzeyinə vəsiyyət edir. Ferdinandın həyatı isə get-gedə çətinləşirdi. Çünki 1938-ci ildə Almaniyanın tərkibinə daxil olmuş Avstriyada da nasistlər yəhudiləri təqib edirdi. Onun bütün varidatını qardaşının ailəsinə qoyub İsveçrəyə qaçmaqdan başqa çarəsi yox idi. 
 
Adel gülümsəyirsə…
 
Bu yerində qəribə sevgi macərasından doğan rəsm əsərinin tarixçəsini bitirmək də olardı. Amma bu rəsm daha böyük miqyaslı hadisələrə təkan verdi. İkinci dünya müharibəsi başlayan ərəfədə rəsm əsəri hələ də qonaq otağının divarından asılmışdı. Ferdinandın qardaşı həm də Adelin bacısının əri idi. Onların 5 uşağı vardı. Adelin həmin o sevimli bacısı qızı Mariya rəsmin gələcək taleyində də iştirak edir. Mariyanın atası şəkər biznesindən əlavə həm də yaxşı musiqiçi idi. Dostu Rotşild onların evinə Stradivari violonçeli də gətirmişdi. Çünki burada bütün Vyana elitası toplaşırdı. Mariya ilk rəsmi balına çıxan zaman xalası Adel ona həmin o rəsmdəki brilyant kolyeni geyməyə icazə vermişdi. Cavanlar duyurdu ki, bu rəsmin nəsə öz sirri var. Çünki ürəyində arzu tutub bu rəsmə müəyyən bucaq altında baxanda rəsmdəki Adelin dodaqlarının vəziyyətindən gələcəyi bilmək olurdu. O, gülümsəyirdisə arzu yerinə yetirdi. Mariya ərə gedəndə əmisi Ferdinand bu brilyant kolyeni ona toy hədiyyəsi kimi verir. 
 
Hitlerin rəssam vaxtı
 
Yəhudilərə qarşı əməliyyatlar başlayanda Ferdinand İsveçrəyə qaçmışdı. Mariyanın ərini Daxau düşərgəsinə göndərirlər. Nasistlər onların Vyanadakı evinə soxulanda bütün zinət əşyalarını, Stradivari violonçelini və Adelin brilyant kolyesini bir kisəyə doldurub aparırlar, amma rəsm əsəri hələ ki, yerindədir. Həmin bu brilyant kolyeni sonralar bir neçə dəfə ziyafətlərdə Henrix Himlerin həyat yoldaşının boynunda görüblər. Portretin dalınca xüsusi heyət gəldi. Alois Kunst adlı birisi peşəkar bilici kimi faşistlərə rəsm əsərlərindən ibarət gözəl kolleksiya toplamaqda kömək edirdi. Kolleksiya Üçüncü Reyxin zirzəmilərində toplanırdı. 
 
Hitler özü Qustav Klimtin yaradıcılığına rəğbətlə yanaşırdı. Hitler Vyanada Rəssamlıq Akademiyasına daxil olmağa cəhd etdiyi zamanlar onlar görüşmüşdü də. O zaman Klimt akademiyanın fəxri professoru idi. Hitler isə Vyana peyzajlarından kiçik lövhələr çəkib restoran və yeməkxanalarda turistlərə sataraq çörək pulu qazanırdı. Hitler Klimtin yanına gəlib öz əsərlərini ona göstərdi. Onun əlavə rəsm dərsləri almaq fikri də vardı. Klimt isə Hitlerin əsərlərinə baxıb dedi ki, ona dərs almaq qətiyyən lazım deyil. Hitler çox razı qaldı və hər yerdə deyirdi ki, Klimtin özü onu bəyənib. Sonra Akademiyaya qəbul imtahanı zamanı Hitler kəsilir, onun yerinə Oskar Kokoşka adlı yəhudi qəbul olunur. Bəlkə də elə həmin səbəbdən Hitler deyirdi ki, yəhudilərə nifrət həm də onun şəxsi məsələsidir. 
 
Amma Klimt yəhudi olsa da Hitlerin yəhudilərə olan nifrəti onun əsərlərinə münasibəti dəyişmədi. Klimtin lövhələrini qorumaq əmri verilmişdi. "Qızılı Adel" qonaq otağındakı yerini tərk edəndən sonra fürerin kolleksiyasına düşmədi. Çünki Adelin görkəmindən yəhudilik yağırdı və Reystaqı bəzəyə bilməzdi. Adelin sırf yəhudi görkəmi bəlkə də rəsmi xilas elədi. Bir vaxt rəsmi aparmağa gəlmiş Alois Kunst əsəri möhkəm gizlətdi və müharibə illərində o kimsənin gözünə dəymədi. Müharibədən sonra əsər Belveder muzeyinə qayıtdı və Kunst oranın direktoru olduğundan sevimli əsərini qorumaqda davam etdi. 
 
"Qızılı Adel"in son səfəri
 
Adelin bacısı qızı Mariya qestaponun əlindən qaçıb Amerika vətəndaşlığı ala bildi. Əgər Xubertus Çernin adlı bir jurnalist olmasaydı, yəqin ki, əhvalat bu yerində sona çatmalı idi. Həmin bu jurnalist Ferdinand Blox-Bauerin İsveçrəyə getməzdən əvvəl yazıb qoyduğu vəsiyyətnaməsini aşkar edir. Həmin kağızda Ferdinand varidatını qardaşı uşaqlarına vəsiyyət edirdi. Həmin zamana bircə Mariya sağ qalmışdı və onun artıq 80 yaşı vardı. Jurnalist təbiətcə tamahkar idi və bu informasiyaya görə amerikalı milyonçu qadından böyük məbləğdə şirinlik almaq niyyətindəydi. 
 
Xəbər Bütün Avstriyanı çaxnaşdırır. Avstriya qəzetləri bar-bar bağırırdı: "Avstriya ən vacib əmanətini itirir!", "Amerikaya milli əmlakımızı verməyək!". Polis hər gün hədə dolu xəbərdarlıqlar alırdı: əsər məhv ediləcək, amma Amerikaya getməyəcək! Muzey "Qızılı Adel"i ekspozisiyadan yığışdırmağa məcbur oldu. Qəribəsi odur ki, Corc Buş bu məsələ ilə bağlı imkanlarını işə salıb rəsmləri əldə etməyə çalışmırdı. Avstriya ilə münasibətləri korlamaq istəmirdi. Mariya Altman öz qanuni varidatını əldə etmək üçün 7 il çalışdı. Məhkəmələr məsələyə baxmamaq üçün min cür bəhanələr tapır və işi uzadırdı. Amma Mariyanın vəkilləri tədqiqat aparıb Ferdinand Blox-Blauerin Çexiya vətəndaşı olduğunu aşkar elədilər. Məsələyə artıq başqa bucaq altında baxmaq mümkün idi. Amerika vətəndaşı Çexiya vətəndaşından aldığı varidatını istəyir. Məhkəmənin qərarı ilə Avstriya Qustav Klimtin 5 əsərini, o cümlədən "Adel Blox-Bauerin portreti"ni qanuni varisinə - Mariya Altmana verməli idi. Mariya əsərlərin Avstriyanı tərk etməsini də istəmirdi. Əvəzində 5 əsrə görə 155 milyon dollar tələb edirdi. Bu məbləğ Avstriya mədəniyyət nazirliyi üçün mümkünsüz bir məbləğ idi. Bütün Avstriya "Qızılı Adel"in müdafiəsinə qalxdı. Banklarla danışıqlar aparıldı və əsərlərin alınmasının bütün mümkün variantları müzakirə edildi. Hökumət əhaliyə kömək üçün müraciət etdi. İanələr toplandı. Amma Avstriya lazım olan məbləği topladığı anda əsərlərin ətrafındakı qalmaqal onların qiymətini 300 milyon dollara qaldırdı. Avstriyanın bu məbləğə gücü çatmadı. "Qazılı Adel"i yola salmağa Vyananın minlərlə sakini toplaşmışdı. Zirehli maşınlarda vətəni tərk edən əsərləri yola salanlar bütün yol boyu düzülmüşdü. Ağlayanlar da vardı. 
Az sonra Mariya Altman bir tək "Qızılı Adel"i "Este Lauder" parfümer konserninin sahibi Ronald Lauderə 135 milyona satdı. Lauder "Qızılı Adel" üçün ev tikdirdi və adını "Alman və Avstriya sənətlər muzeyi" qoydu. Əsər hazırda orda yerləşir. Bu əsər indiyədək dünyada çox məşhur olan bir əsərdir.
 
***
 
Olaylarda iştirak edənlər artıq çoxdandır ki, dünyasını dəyişib. Amma "Qızılı Adel" Ferdinand Blox-Blauerin istədiyi kimi hələ də dillərdə əzbərdir. Bir payız axşamı arvadının vəfasızlığından təsirlənmiş bir kişi məşuqları ayırmağı və bu əsərin əsrlər boyu yaşamasını necə arzulamışdısa elə də oldu. 




15:58 / 22.12.2015

Oxşar xəbərlər

- Слежка за бывшими возлюбленными в соцсетях сводит с ума
- Бывшие влюбленные встретились через 30 лет после расставания
- Когда мужчина обнимает женщину
- Нервы любви…
- Hayat tam da böyle bir şeydir.
- Первая волна любви
- Любовь – это дверь.
- Цена любви
- Думать - почти всегда значит ошибаться... (цитаты из книг)
- Beyaz melek
- Притча про любовь, богатство и удачу
- Жертвоприношение
- Помни, о тебе беспокоятся.
- Bakarsan etrafına göreceksin sevenleri...
- Sona - Ishq Nachaya
- Gerçek bir hikaye...
- NE OLUR GİTME...
- The Blower's Daughter
- My Woman - Kaybedenler Kulübü
- ”Şeeeems dışarı çıkkk!”
- Bilinmeyen Saati Uygulaması (Cüneyt Ergün)
- Dərdi olan neyləsin...
- Evlenme teklifi:)
- Управление судьбой - ЭТО НУЖНО ВИДЕТЬ!!!
- Üç Kalp
- Ayrılıq
- Yaylığını yel aparır
- Qadinlara aid deyimlər 
- Выгравированные надписи на обручальных кольцах на латыни
- Nathalie Cardone Comandante Che Guevara Hasta Siempre
- "Почему третий год в любви - самый трудный? (О четырех сезонах любви)"
- Romantik
- Hata
- Ölü bebek annesinin kucağında dirildi
- Любовь и детство. Почти психоанализ
- Любовь - это искусство.
- Одиночество и любовь. Мудрые мысли об одиночестве.
- Aşkın hayatımıza katkısı
- Böyle Ayrılık Olmaz...
- Seni Kimler Aldı
- Issız Adam Film Müzikleri
- Ученые назвали мужские недостатки, которые НРАВЯТСЯ женщинам
- Grup 84- Ölürüm Hasretinle
- Broken Hearted Girl -Beyonce
- Ben Seninle Bir Şarki, Ben Seninle Bir Roman...
- Gidiyorum bütün aşklar yüreğimde...
- Anladım ki, heç kimsə SEN deyil...
- Böyle ayrılık olmaz(nilüfer)
- 10 причин, по которым мужчины бросают женщин
- Про любовь и деньги
- Bilmezler nasıl sevdik aşkım, bilmezler nasıl yandık
- ...ее присутствие невыносимо!
- Обмен жидкостями
- Стандарты красоты
- МУДРОСТЬ ДРЕВНИХ ЕГИПТЯН
- Женщина в истории человечества
- На свою голову или топ-5 актуальных причесок лета
- Любовь...
- Женщины!
- Ох уж эти женщины!
- ГОЛОДНЫЕ МУЖЧИНЫ ПРЕДПОЧИТАЮТ "ВЕСОМЫХ" ЖЕНЩИН В ТЕЛЕ
- Я тебя никогда не...
- вздох любви...
- Здоровье мое из рук вон плохо...
- Эпизоды из жизни: Поль Гоген - Художник и авантюрист
- Муаммар Каддафи красится сильнее, чем 40 его телохранительниц-девственниц
- история...
- 10 признаков того, что девушку не устраивает просто дружба
- Была такая история...
- Придите к Женщине
- Ты можешь простить...
- Терапия для двоих.
- Седина в бороду или любви все возрасты покорны?
- Не умирай...
- ЛЮБОВЬ слепа...
- КТО    ВЫИГРАЛ   ВРЕМЯ,  ТОТ  ВЫИГРАЛ  ВСЕ
- ВРЕМЯ... ЖИЗНЬ... ЛЮБОВЬ... (2)
- ВРЕМЯ... ЖИЗНЬ... ЛЮБОВЬ...
- ИЗРЕЧЕНИЯ   МУДРЕЦОВ
    Cap et  Çap et