.: Mr. AYDIN JAFAROV :.

Çifte Vavlar


Dini ve milli özellikler taşıyan, çifte vavlar, Türk sanatı ve folklorunun, günümüz için unutulmuş bir tarafı sayılır. Eskiden “Çifte Hak”, “çifte kelime-i tevhit”, “Çifte Muhammed”, “Çifte Ali”ler yazıldığı gibi “Çifte minare”, “çifte kuş”, “çifte arslan” diye yazılardan düzenlenen resimler yapılırdı. Bunlar camiler, tekkeler, dükkanlarda, evlerde kısacası hemen hemen her yerde görülürdü. Birçok harflerde olduğu üzere vavların da gözleri kırmızıyla boyanır; bazen de buralara gerçek insan gözleri yapılırdı. Dolayısıyla iki gözlü harfleri insancıl bir halde görme “bu sadece süsleme isteğindendir” diyenlerin yanısıra bunu bir tanrısal sembol olarak görenler de vardır.

Resimde görülen çifte vav’a dikkat edilecek olunursa birçok çifte vavlardan ayrı özellikler taşıdığı bellidir. Bu vavların başlarında beliren gözler adeta bir aralıktan bakan insan gözleri gibidir. İki vav arasına sıkışan beyaz kandil de eserin dini bir mana taşıdığını açıklar. Levhanın sağında “Ya Müfettibülebvab” solunda “iftahlena heyrelbab” yani; “Ey kapılar açıcı Allah bize hayırlı kapını aç!” duası okunur. Eski dolap kapılarında bu yazı görülür. Bu iki vav’ın birleştiği dörtgen içinde “Hızır aleyhisselâm” diye bir yazı bulunur. İki vav içinde de bir dörtlük göze çarpar.

“İşte bunlar cennetlerdir, siz de buraya ebediyen girin” diyen son mısra ile biter. (Aksel 1967: 39-40)

Resim İnsan gözlü çifte vav ve kandil: Bu kıymetli eser (İstanbul Belediyesi Müzesi’ndedir.) Sanatçı Hayri adını taşır (H. 1271)
Schimmel; “Sayıların Gizemi” adlı kitabında, vav’larla ilgili şu açıklamayı yapıyor :
“Bu motif 18.yy’ın başında itibaren süsleme yazıtlarında kullanılmıştır ve 66 sayısına (yani Allah) ya da 6+6=12 Şii İslamın 12 imamına bir anıştırma yapar. Sayısal değeri 6 olan vav harflerinin çifte kullanılışı. Bu 66 olarak yorumlanabilir, bu da Allah’ın 66’sına işaret eder. Başka bir seçenek de 6+6=12 olarak okunmasıdır, bu da Şii İslamın 12 imamına bir anıştırma yapar.” (Schimmel 1998: 281-82)

Halk arasında bu çifte vavlarla ilgili; ikizlere benzediği için, birbirlerinden ayrılma-yanlara ve ikizlere “çifte vavlar” gibi derler.




17:55 / 10.04.2009     Cap et  Çap et