Население мира
Природная жилая площадь

м2

Природная жилая площадь на человека

м2

Природная жилая площадь на человека постепенно сокращается...


No comment

En iyi kisa film (ödüllü)

"Öz qurtuluşunun qatili insanlıq... Hətta xeyalları, azuları belə doğmadan, cücərmədən öldürən dəyərlər sistemi... Son ümid qığılcımlarının, çabaların yalanlar və xəyal qırıqlığı qebirsanlığına gömüldüyü məqam... İnsanda inancmı qalar?
Sonunda "Dünya iblisə uyub" -deyə gileylənirik!.. "(utanmadan)




 
[2011-07-06 13:16]

Человечество ждет ненормальная старость

[2011-06-21 14:50]

За что отвечают витамины?

[2011-05-31 15:10]

Тридцать лет войны со СПИДом

[2011-02-16 16:06]

Газировка приводит к инсульту

[2010-11-06 08:49]

Названы 8 симптомов, говорящих о вероятном развитии рака

[2010-10-07 07:34]

Лук шокировал ученых своими свойствами

[2010-08-25 22:34]

Психология и психотерапия детских травм.

[2010-08-22 16:58]

Семейные ссоры провоциируют болезни

[2010-07-27 09:24]

Польза свежих овощей и фруктов.

[2010-07-21 12:11]

Хит-парад полезных завтраков.

[2010-06-18 14:36]

Медики работают над новым поколением обезболивающих препаратов

[2010-04-25 14:08]

Гены отца отвечают за пол ребенка

[2010-03-16 08:40]

Мифологический орган: что Ñ‚Ñ‹ знаешÑŒ о печени?

[2010-03-01 08:39]

Масло оливы: целебная сила.

[2010-03-01 08:34]

Остановим глаукому.

[2010-03-01 08:32]

Зимние виды аллергии.

[2010-03-01 08:23]

Эластичный страж нашего здоровья.

[2010-03-01 08:20]

Возрастная катаракта.

[2010-02-23 15:46]

Сперматозоиды ориентируются по запаху

[2010-02-23 15:35]

Комплексы мужчин


ANLAR

Jorge Luis BORGES ( Çeviri Can AKIN)

Apr
19
EÄŸer yeniden hayata baÅŸlayabilseydim;
İkincisinde, daha çok hata yapardım.
Kusursuz olmaya çalışmaz, sırtüstü yatardım. 

Dünya bu olaydan danışır..

Fev
3
Qüdsdə, müqəddəs məbədin üzərində görünən cism bütün dünyada yeni bir müzakirə mövzusuna chevrildi...
 

Татуировки на иностранных языках

Перевод наиболее распространенных татуировок-надписей:

Okt
8
«Contra spem spero» — «Ð‘ез надежды надеюсь». 

В 1924 автомобиль Форда стоил 265$.

İyul
30
Первая кредитная карта была выпущена компанией American Express в 1951 году. 

Любопытные факты о космосе

Fev
24
За последние 500 лет масса Земли увеличилась на миллиард тонн за счет космического вещества. Кстати Земля весит около 600 триллионов тонн.
 

Эйнштейн Альберт

афоризмы, высказывания, цитаты и изречения:

Fev
24
Ты никогда не решишÑŒ проблему, если будешÑŒ думать так же, как те, кто ее создал
 

Сунь-цзы - афоризмы, высказывания, цитаты и изречения:

Fev
24
Управлять многими — то же, что управлять немногими. Дело в организации. 

ПРОСТО ЛЮБОПЫТНЫЕ ФАКТЫ

Fev
23
Взято из интернета, поэтому поручиться за 100% точность невозможно. Но любопытно. 

Oxumasanız da olar...

Fev
19
Bir hökmdar millətin rahat gediş-gəlişi üçün yol çəkdirir.
Yol hazır olduqda onu xalqın istifadəsinə vermədən öncə, bir yarış keçirilməsini qərar verir.
Bu yarışda arzu edÉ™n hÉ™r bir kÉ™sin iÅŸtirak etmÉ™k imkanı vardı. 

Обмен жидкостями

Полгода до первого секса

Noy
30
Хорошо британским ученым. Мы тоже хотим получать гранты на исследования природы поцелуев. И Ð´Ð°Ð¶Ðµ готовы сами стать подопытными кроликами (при условии жесткого кастинга "крольчих").
 

МУДРОСТЬ ДРЕВНИÐ¥ ЕГИПТЯН

Okt
30
Не передавай учения тому, кто не хочет тебя слушать. (Анхшешонк)
Сердце человека – это дар Бога. Будь осторожен, не отнесись к нему небрежно. (Аменемопе) 

Желание

İyul
29
Пришел как-то к великому суфию Байязиду Бистами один человек и сказал: 

Бегство от смерти

İyul
20
Одному царю приснилось, что пришла его смерть. Во сне он увидел стоящую тень и спросил: 

Друг...

İyul
17
Настоящий друг с тобой, когда Ñ‚Ñ‹ неправ. Когда Ñ‚Ñ‹ прав, всякий будет с тобой 

Душа..

İyul
17
«...душа – это Луна. И Ð¾Ð½Ð° имеет недоступную сторону, которую никогда не увидишÑŒ с того места, где находишься.» 

Жалость.

İyul
17
Жалость к себе – бездонный колодец, и человек, свалившийся в него, будет падать всю оставшуюся жизнь. 

про одиночсетво...

İyul
17
Одиночество - это когда 200 номеров в сотовом и с десяток пухлых записных, а позвонить некому. 

Скука...

İyul
17
Скука — болезнь счастливых; несчастные никогда не скучают, у них слишком много дел. 

Банальная тема - счастье.

İyul
17
"Счастье - это отсутствие стремления к счастью".
Чжуан-цзы (китайский философ даосист) 

Любить...

İyul
17
Любить - это находить в счастье другого свое собственное счастье. 


 
11px13px15px17px

[2015-01-25 21:50] Главная

"Səməd Vurğun dedi ki, məni öldürən o mədhiyyələrdir"

Yazıçı-araşdırmaçı Güntay Gəncalpla müsahibəni təqdim edirik.
 
– Güntay bÉ™y, mövzuya keçmÉ™dÉ™n É™vvÉ™l belÉ™ bir sual soruÅŸum sizdÉ™n: NÉ™dÉ™n bütün olaylara vÉ™ ÅŸÉ™xslÉ™rÉ™ tÉ™nqidlÉ™ yanaşır, hÉ™r ÅŸeyi sual altına aparmaÄŸa çalışırsınız?
 
– Soru sormaq vÉ™ sorÄŸulamaqla keçmiÅŸin bizim ruhumuzu iÅŸÄŸal etmÉ™sinin önünÉ™ keçə bilÉ™rik. Ancaq soran vÉ™ sorÄŸulayan bir zehin azadlığa qovuÅŸa bilÉ™r. SorÄŸulamaq düşüncÉ™ imkanlarını geniÅŸlÉ™ndirmÉ™k anlamındadır. Bu üzdÉ™n suallar bizi indiki zamanda yaÅŸamaÄŸa vÉ™ gÉ™lÉ™cÉ™k tarixin zÉ™rurÉ™tlÉ™rini idrak etmÉ™yÉ™ yönlÉ™ndirÉ™r. Suallarsız bir hÉ™yat ÅŸÉ™kli É™nÉ™nÉ™lÉ™rÉ™ tÉ™slim olmaq vÉ™ keçmiÅŸin qaranlıqlarına yuvarlanmaq anlamındadır. Bu da mühafizÉ™kar vÉ™ düşünmÉ™yÉ™n zehinlÉ™rÉ™ xas bir durumdur. 
 
 
– YÉ™ni siz tarix vÉ™ sosial hadisÉ™lÉ™r mövzusunda heç bir ÅŸÉ™kildÉ™ mühafizÉ™kar deyilsiniz, elÉ™mi?
 
– MühafizÉ™kar zehniyyÉ™t soru sormaz. BaÅŸlanğıcı, sürÉ™ci vÉ™ nÉ™ticÉ™ni sorÄŸulamaq mühafizÉ™kar zehniyyÉ™tÉ™ ziddir. MühafizÉ™kar zehniyyÉ™t düşünmÉ™mÉ™ rahatlığı arar. Çünkü mühafizÉ™kar zehniyyÉ™t üçün anlamanın heç bir önÉ™mi yoxdur. MühafizÉ™kar zehniyyÉ™t bu günÉ™ qÉ™dÉ™r baÅŸ verÉ™nlÉ™ri doÄŸru olaraq görÉ™r vÉ™ onu idealizÉ™ edÉ™r. Çünki bu yolla düşünmÉ™ É™ziyyÉ™tindÉ™n uzaq durmuÅŸ olar. DüşünmÉ™k rahat ruhun iÅŸi deyil, narahat ruhun É™mÉ™lidir. Bütün xalqlarda azlıqda olan bir kÉ™sim düşünÉ™r vÉ™ qalan çoxluq da o azlıqların düşündüklÉ™rini düşünÉ™r, o düşüncÉ™lÉ™r É™trafında fikri məşğuliyyÉ™tlÉ™ uÄŸraÅŸar. Bu düşünÉ™n azlıq hÉ™r hansı bir millÉ™tdÉ™ yoxdursa, o millÉ™t düşünÉ™n azlığı olan millÉ™tlÉ™rÉ™ kölÉ™ olmaÄŸa mÉ™hkumdur. MÉ™sÉ™lÉ™n, bizim Ä°randakı É™sas problemimiz budur. DüşünÉ™n vÉ™ milli dildÉ™ fikir yürüdÉ™n kÉ™sim bizim nÉ™ keçmiÅŸimizdÉ™ olmuÅŸ, nÉ™ dÉ™ indi var. BÉ™lkÉ™, indi tÉ™zÉ™-tÉ™zÉ™ var olmaÄŸa baÅŸlayır. Bu üzdÉ™n düşüncÉ™ ürÉ™tÉ™n farsların É™lindÉ™ biz fikrÉ™n məğlub olmuÅŸuq. Bizim məğlubiyyÉ™timiz fiziki deyil, yÉ™ni heç vaxt farslarla meydan savaşına girib qarşı-qarşıya gÉ™lmÉ™miÅŸik. Yalnız fikrÉ™n məğlub olmuÅŸuq. Bu fikri məğlubiyyÉ™timiz ortadan qalxmadıqca da bizÉ™ qurtuluÅŸ yoxdur.
 
 
– Keçək É™dÉ™biyyat vÉ™ SÉ™mÉ™d VurÄŸun mövzusuna. Siz SÉ™mÉ™d VurÄŸunu oxumusunuzmu?
 
– SÉ™mÉ™d VurÄŸun yaradıcılğı ilÉ™ öncÉ™ evimizdÉ™ki radio-maqnitafon vasitÉ™si ilÉ™ tanış oldum. Musiqi müşayiÉ™ti ilÉ™ oxunan ÅŸeirlÉ™ri kasetÉ™ yazar, sonra oradan da dÉ™ftÉ™rimÉ™ köçürÉ™rdim. Onlarca ÅŸeir dÉ™ftÉ™rim var idi. BelÉ™cÉ™, ana dilimizdÉ™ É™dÉ™bi mÉ™tnlÉ™r É™ldÉ™ edib oxuyardım. Sonra Moskvada ”Proqres” nəşriyyatının É™rÉ™b É™lifbasında nəşr etdiyi kitablar gÉ™ldi. Bu kitablar Tehranda Sovet-Ä°ran dostluq cÉ™miyyÉ™tinÉ™ gÉ™lir, oradan da Ä°ran miqyasında yayılırmış. BilmirÉ™m, necÉ™ olmuÅŸdusa, S.RüstÉ™min, M.Ä°brahimovun, S.VurÄŸunun vÉ™ digÉ™r yazarların da É™sÉ™rlÉ™ri evimizÉ™ gÉ™lmiÅŸdi. Ä°lk oxuduÄŸum türkcÉ™ roman da M.Ä°brahimovun ”GÉ™lÉ™cÉ™k gün” romanı olmuÅŸdu. VurÄŸunun tÉ™siri Ä°randa çox güclü idi, onun kommunizmi öyÉ™n ÅŸeirlÉ™ri solçular tÉ™rÉ™findÉ™n yayılırdı. ƏsgÉ™rlik illÉ™rimdÉ™ çantamda Füzulinin, Hafizin, Əttarın, Mövlananın kitablarının yanı sıra VurÄŸunun da kitabı var idi. BelÉ™cÉ™, VurÄŸundan bir çox ÅŸeirlÉ™r É™zbÉ™rimdÉ™ qaldı.
 
 
– Maraqlıdır, demÉ™k, milli É™dÉ™biyatımızla bu ÅŸÉ™kildÉ™ tanış oldunuz. ƏdÉ™biyyatşünaslıq bucağından milli É™dÉ™biyyatımızı necÉ™ dÉ™yÉ™rlÉ™rndirirsiniz?
 
– ƏdÉ™biyyatşünaslıq çox geniÅŸ mövzudur. ƏdÉ™biyyatşünaslığın üç sahÉ™si var: ƏdÉ™biyat tarixi, ƏdÉ™biyyat nÉ™zÉ™riyyÉ™si, ƏdÉ™bi tÉ™nqid. Bunların hÉ™r biri geniÅŸ sahÉ™dir. Bizim türk dilindÉ™ yazılan É™dÉ™biyyatımızın da bu baxımdan bir ontologiyası var. HÉ™r üçünü bir yerdÉ™ É™lÉ™ almaq gÉ™rÉ™kdiyindÉ™ doÄŸru bir sonuca varmaq olar. Ä°slam öncÉ™si É™dÉ™bi mÉ™tnlÉ™rimizdÉ™n çox az bir qismi É™ldÉ™ mövcuddur. UyÄŸur türkcÉ™sindÉ™ mövcud olan ”Altun Yaruq” kimi É™dÉ™bi mÉ™tnlÉ™rin çox geniÅŸ dil imkanları var. Ä°slam öncÉ™si mÉ™tnlÉ™rin dÉ™yÉ™rlÉ™ndirilmÉ™si fÉ™rqli bir metodologiya gÉ™rÉ™kdirÉ™r. Lakin mÉ™nim görüşümÉ™ görÉ™, Ä°slam öncÉ™si mÉ™tnlÉ™rimizdÉ™ mövcud olan sözlÉ™rin çox böyük bir qismini dilimizÉ™ qazandırmalıyıq. Almanlar bu yolla dillÉ™rini fÉ™lsÉ™fÉ™yÉ™ daxil edÉ™ bildilÉ™r. Çünki insan yalnız dilin içindÉ™ olanları anlaya bilir. Bu qavramlar dilimizin içindÉ™ É™ski çaÄŸlarda olmuÅŸsa, indi nÉ™dÉ™n olmasın? MÉ™n öz romanlarımda bu iÅŸi edirÉ™m. ƏtÉ™k yazıda açıqlamasını verÉ™rÉ™k, É™ski sözlÉ™ri, özÉ™lliklÉ™, ”Altun Yaruq”, KaÅŸqarlı, ”Manas”,  ”Qutatqu bilik”, NÉ™simi, NÉ™vai, Füzuli, Ä°mrÉ™, Qorqud mÉ™tnlÉ™rindÉ™ki sözlÉ™ri romanlarımda istifadÉ™ edirÉ™m. Yabancı dillÉ™rdÉ™n söz almaqdansa, onları dilimizÉ™ daşımaq daha É™xlaqidir...
 
 
– Ä°slam sonrası É™dÉ™biyatımızın metodik incÉ™lÉ™nmÉ™si necÉ™ olmalıdır?
 
– Ä°slamdan sonra dilimizdÉ™ bol mÉ™tnlÉ™r meydana gÉ™lmiÅŸ. Bu mÉ™tnlÉ™ri bilmÉ™k üçün Ä°rfan elmini, irfan psixologiyasını, tÉ™sÉ™vvüfü, Quranı vÉ™ Ä°slam tarixindÉ™ki düşüncÉ™ dönüşümlÉ™rini dÉ™rindÉ™n bilmÉ™k gÉ™rÉ™kir. Bu baxımdan klasik É™dÉ™biyatımızın tÉ™nqidçilÉ™ri yox dÉ™rÉ™cÉ™sindÉ™dir. MÉ™sÉ™lÉ™n, bir Füzuli ÅŸÉ™rhçisi dilimizdÉ™ yoxdur. MÉ™n bir az bu iÅŸlÉ™ məşğul olmaÄŸa baÅŸlamışam vÉ™ Bakıda Füzuli irfanını ÅŸÉ™rh edÉ™n bir kitabım çap oldu. Ä°slamdan sonra É™ruz ÅŸeir növü duyÄŸu vÉ™ düşüncÉ™lÉ™rimizÉ™ girmiÅŸdir. Əruzun N.F.QısakürÉ™yin dediyi kimi ”dış dünyanı iç dünyaya tabe etmÉ™” kimi bir özÉ™lliyi vardır. YÉ™ni É™ruz vÉ™zni irfanidir, fÉ™lsÉ™fi vÉ™ hikmÉ™t dolu dÉ™rinliyi vardır. HikmÉ™t ağıl çalışmalarının vÉ™hylÉ™ işıqlanması demÉ™kdir. Bilirsiniz ki, ŞərqdÉ™ fÉ™lsÉ™fi axımlar olmamışdır. Farabi, Ä°bni-Sina, Ä°bni-Rüşd kimi fÉ™lsÉ™fÉ™ ÅŸÉ™rhçilÉ™ri olmuÅŸdur, lakin fÉ™lsÉ™fÉ™ olmamışdır. FÉ™lsÉ™fÉ™ É™ruz vÉ™znindÉ™ yazılan ÅŸeirlÉ™rdÉ™ olmuÅŸdur. MÉ™sÉ™lÉ™n, Füzulinin, Hafizin, Mövlananın ÅŸeirlÉ™rini nÉ™srÉ™ dönüşdürsÉ™k, olar fÉ™lsÉ™fÉ™. 
 
– Ä°slamdan sonra É™dÉ™bi mÉ™tnlÉ™rimiz, sadÉ™cÉ™, É™ruz sahÉ™sindÉ™mi inkiÅŸaf edib?
 
– SadÉ™cÉ™, É™ruz vÉ™znindÉ™ inkiÅŸaf etmÉ™miÅŸdir. Heca sahÉ™sindÉ™ dÉ™ bol É™dÉ™bi mÉ™tnlÉ™r yazılmışdır. Heca vÉ™znindÉ™ yazılanlar É™sasÉ™n ozan vÉ™ aşıq É™dÉ™biyatını təşkil etmiÅŸdir.
 
– Ozan vÉ™ aşıq É™dÉ™biyyatı deyirsiniz, bunlar ayrı-ayrı sahÉ™lÉ™rdirmi, sizcÉ™? Eyni ÅŸey deyillÉ™rmi?
 
– Ayrı-ayrı sahÉ™lÉ™r deyil, ayrı-ayrı mÉ™rhÉ™lÉ™lÉ™rdir. HÉ™r mÉ™rhÉ™lÉ™nin dÉ™ öz özÉ™lliklÉ™ri var. Bunu daha ayrıntılı olaraq açıqlamamız gÉ™rÉ™kÉ™cÉ™k. Çünki çox önÉ™mli mövzulardır. Ozan sÉ™nÉ™tinÉ™ ontolojik vÉ™ tarixi bütünlük olqusu olaraq baxarsaq, bizdÉ™ bu sÉ™nÉ™tin dörd tÉ™kamül mÉ™rhÉ™lÉ™lÉ™rini keçirdiyinÉ™ tanıq olarıq: 1- Åžamançılıq, 2- YanÅŸaqçılıq, 3- Ozançılıq, 4- Aşıqlıq.

Şamançılıq
bütünüylə İslam öncəsi dönəmi ehtiva etməkdədir. Şamançılıq haqqında burada danışmağa gərək yox, çünki o, uzun mövzudur.

Yanşaqçılıq
islamiyətlə tanış olduqdan sonra içi boşaldılan və özünü toparlaya bilməyən şamançılığın davamıdır. Yanşaqçılıq dəyərini itirmiş şamançılıqdır. İslam dəyərləri qarşısında şoka uğrayan şamançılığın adı yanşaqçılıqdır. Bu üzdən yanşaqçılıq bir az komikdir.

Ozan sənəti
isə, İslamdan sonra, artıq özünü toparlayaraq İslami bilgilərə, İslamın əxlaq ölçülərinə və söyləmlərinə uyum sağlamış şamançılıqdır. Dədə Qorqud bunun açıq örnəyidir. Bayındırılı mədəniyyətinin ürünü olan Dədə Qorqud türk-İslam kimliklərinin kəsişim nöqtəsidir. Ozançılıq sənəti XVI əsrə qədər davam edər. Səfəvi dövlətinin quruluşu ilə ozançılıq Dədə Qorqud kimliyinə mənsub duyğu və düşüncələrdən, inanc sistemindən boşalaraq fərqli məzmun qazanar. Çünki ozançılıq bu dönəmdən sonra şiə kültürü ilə qarşılaşar.

Bu dönÉ™mdÉ™n sonra "aşıqlıq" mÉ™rhÉ™lÉ™si ortaya çıxar. BölgÉ™mizdÉ™, özÉ™llikllÉ™, Urmu yörÉ™lÉ™rindÉ™ çox azınlıq olaraq qalan kürÉ™sünnilÉ™rdÉ™ ozan sÉ™nÉ™ti öz É™ski tarixi xatirÉ™lrindÉ™n ayrılmamışdır. Ozan sÉ™nÉ™tindÉ™ Ä°slamdan sonra, sadÉ™cÉ™, Əli vÉ™ ÅŸiÉ™nin 12 imamı öyülmÉ™miÅŸdir. Bu, SÉ™fÉ™vi sonrası bir macÉ™radır. NümunÉ™ üçün “DÉ™dÉ™ Qorqud” dastanında dörd xÉ™lifÉ™ haqqında xoÅŸ sözlÉ™r söylÉ™nmiÅŸdir. Aşıqlıq mÉ™rhÉ™lÉ™sindÉ™ bu sÉ™nÉ™t ozançılığın tarixi dünyagörüşünÉ™ vÉ™ tÉ™crübÉ™lÉ™rinÉ™ qarşı antitez olaraq meydana çıxar. YÉ™ni, daha çox, ÅŸiÉ™ vÉ™ Anadoluda, daha çox, É™lÉ™vi dünyagörüşünü bÉ™yan edÉ™r.

SÉ™fÉ™vi dövlÉ™tinin quruluÅŸu ilÉ™ ozançılıqdan ayrılaraq "aşıqlıq" mÉ™rhÉ™lÉ™sinÉ™ girÉ™n bu sÉ™nÉ™t ÅŸiÉ™ ideologiyasının dÉ™rin basqısı altında qalmış, hÉ™tta SÉ™fÉ™vi kimliyinin ağır basdığı yerlÉ™rdÉ™ "ozan" sözü tÉ™lÉ™ffüzlÉ™rdÉ™n silinmiÅŸdir. Ä°deolojik sürÉ™cin etkisi altında qalan ozan sÉ™nÉ™tinin içindÉ™n aşıqlıq ortaya çıxmış, hÉ™m melodik, hÉ™m dÉ™ É™dÉ™bi mÉ™tnlÉ™rinin mÉ™zmunu dÉ™yiÅŸimÉ™ uÄŸramışdır. Ozançılıq mÉ™rhÉ™lÉ™sindÉ™ É™ldÉ™ çalınan musiqi alÉ™tinin adı É™n çox “qopuz” vÉ™ qismÉ™n dÉ™ “çögür” olaraq adlanmışdır, lakin XVI É™srdÉ™n baÅŸlayaraq farsca olan “saz” sözü bu iki adların yerinÉ™ oturmuÅŸdur.
 
– Ozan ÅŸeiri ilÉ™ É™ruz ÅŸeirinin fÉ™rqi nÉ™dÉ™dir ki?
 
– Ozan É™dÉ™biyyatının estetik anlayışı özÉ™l deyil, ümumidir. Aşıq É™dÉ™biyyatında “mÉ™n” yoxdur, “biz” var. YÉ™ni ozan mÉ™tnlÉ™rindÉ™ fÉ™rd yoxdur, kollektiv var. Kollektiv dÉ™ narahat olmaq istÉ™mÉ™z, xoÅŸ sözlÉ™r duymaq istÉ™r. Ancaq düşüncÉ™ narahat duyÄŸuların vÉ™ narahat ruh hallarının ürünü olduÄŸundan kollektivÉ™ deyil, fÉ™rdÉ™ xitab edÉ™r. Ona görÉ™ dÉ™ dil nÉ™ qÉ™dÉ™r ağırlaÅŸaraq fÉ™lsÉ™fÉ™yÉ™ girÉ™rsÉ™, ozan mÉ™tnlÉ™ri kimi çoxluÄŸa deyil, azlığa xitab edÉ™r, az adam anlar. Ancaq É™ruzda “mÉ™n” varlığı “biz” varlığından daha üstündür. Əruz ÅŸÉ™xs-Tanrı arasındakı irfani tÉ™crübÉ™lÉ™ri sözÉ™ dönüşdürmÉ™yÉ™ üstünlük verÉ™r. Lakin ozan mÉ™tnlÉ™rindÉ™ eÅŸq ideyasının bu qÉ™dÉ™r dÉ™rinliyi ilÉ™ qarşılaÅŸmırıq.
 
– O zaman modern É™dÉ™biyatımız haqqında fikriniz nÉ™dir?
 
– Modern É™dÉ™biyatımız Axundovla baÅŸlar. ƏdÉ™biyyatın nÉ™snÉ™si dildir vÉ™ dilimiz dÉ™ Axundovla modern É™dÉ™bi prosesÉ™ daxil olar. Bu da Rusiya sömürgəçiliyindÉ™ ortaya çıxar. ƏdÉ™biyatımızin modernləşmÉ™si sırasında qÉ™zÉ™l vÉ™ heca da modernləşmiÅŸdir. ƏdÉ™bi modernləşmÉ™nin É™sas özÉ™lliyi dilin öz kökü üzÉ™rindÉ™ geniÅŸlÉ™nmÉ™si vÉ™ ideyalar dünyasına girmÉ™sidir. Bu baxımdan dilimiz dÉ™ modernləşmÉ™yÉ™ baÅŸlamışdır. S.Ə.Åžirvaninin qÉ™zÉ™llÉ™rinin dili daha da xÉ™lqiləşmiÅŸdir. HÉ™m ideya, hÉ™m dÉ™ ideyaların ifadÉ™ ÅŸÉ™kli baxımından Axundovdan baÅŸlayaraq davam edÉ™n modern É™dÉ™biyatımızın zirvÉ™si mÉ™nÉ™ görÉ™ Hüseyn Caviddir.
 
– MÉ™zmun olaraq deyil, sadÉ™cÉ™, forma olaraq modern ÅŸeirin özÉ™lliyi nÉ™dir?
 
– Modern ÅŸeir biçimsiz özünüifadÉ™dir. Əruz vÉ™ heca qulaq ÅŸeiridir. HÉ™tta yazıb-oxuması olmayanlardan da É™ruz vÉ™ ya heca ÅŸeiri duya bilÉ™rsiniz. Çünki vÉ™zni, qafiyÉ™si vÉ™ ölçüsü olduÄŸundan bÉ™lli riyazi mÉ™ntiqÉ™ dayanar. Bu üzdÉ™n tez É™zbÉ™rlÉ™nÉ™r. Lakin modern ÅŸeir göz ÅŸeiridir, yÉ™ni gözlÉ™rinlÉ™ mÉ™tni görÉ™rÉ™k oxumalısan vÉ™ göz ÅŸeirdÉ™n ayrıldığında o mÉ™tn ÅŸeirsÉ™l zövqünü itirÉ™r. Bu üzdÉ™n modern ÅŸeir É™zbÉ™rdÉ™n oxunmaz.
 
– Ä°ndi gÉ™lÉ™k SÉ™mÉ™d VurÄŸun yaradıclığına. VurÄŸun yaradıclığını sizÉ™ görÉ™ sÉ™ciyyÉ™lÉ™ndirÉ™n xüsusiyyÉ™t nÉ™dir?
 
– VurÄŸun yaradıclığını mÉ™nÉ™ görÉ™ irfani vÉ™ fÉ™lsÉ™fi dÉ™riniyi olan bir yöntÉ™mlÉ™ incÉ™lÉ™mÉ™k olmaz. YÉ™ni VurÄŸun yaradıcılğında nÉ™ irfan var, nÉ™ hikmÉ™t, nÉ™ dÉ™ fÉ™lsÉ™fÉ™. VurÄŸunun zehni üfüqlÉ™rindÉ™, dünyagörüşündÉ™ bunlar olmamışdır. Haydegger “ÅŸeir varlıqdan, zamandan vÉ™ tarixdÉ™n xÉ™bÉ™r verÉ™n É™sil söylÉ™mdir” deyir. Bu baxımdan VurÄŸunun yaradıclığı oxucunun bÉ™sirÉ™t gözlÉ™rini açaraq, onun gözÉ™li deyil, gözÉ™lliyi görmÉ™sinÉ™ yardımçı olmaz. Åžeir bir anın içindÉ™ varlıqla sirli bir ÅŸÉ™kildÉ™ qarşılaÅŸmaq vÉ™ bu bir anın É™bÉ™diyyÉ™tÉ™ quvuÅŸması ilÉ™ ortaya çıxar. DüşüncÉ™nin, duyÄŸu vÉ™ xÉ™yalın musiqi eÅŸliyindÉ™ bir düzÉ™n tapmasına ÅŸeir deyÉ™ bilÉ™rik. Bu anlamda bÉ™zi ÅŸairlÉ™rdÉ™ bunlardan biri daha qabarıq ola bilÉ™r. Hamısının bir yerdÉ™ bir bütün olaraq dildÉ™ É™ks olunması Hüseyn Cavid kimi dahilÉ™rdÉ™ mümkün olmuÅŸdur. VurÄŸunda bu bÉ™yan mövcud olmamışdır.
 
– Bunu VurÄŸun yaradıclığından nümunÉ™ verÉ™rÉ™k necÉ™ bÉ™yan edÉ™ bilÉ™rsiniz?
 
– MüqayisÉ™li olaraq bu haqda danışsaq, mövzunu daha da dÉ™rinlÉ™mÉ™sinÉ™ anlaya bilÉ™rik. MÉ™sÉ™lÉ™n, VurÄŸunun “GözlÉ™r” ÅŸeirinÉ™ baxaq:
 
 
“YenÉ™ qılıncını çəkdi üstümÉ™,
 
Qurbanı olduğum o ala gözlər.
 
Yenə cəllad olub durdu qəsdimə
 
QÉ™lÉ™m qaÅŸ altından piyala gözlÉ™r”.
 
 
Bu misralarda bir kişinin dişilik qarşısında özündən getməsi açıqca görünməkdədir. Düşüncə, xəyal, duyğu ahəngdar bir şəkildə maddənin zahirinə ilişib qalmaqdadır. Eyni şeirin davamında daha da zahiri estetika bəyan edilməkdə və maddənin ötəsinə yüksəliş söz konusu deyildir. İndi bir də H.Cavidin üfüqündən eyni mövzuya baxaq. Cavid deyir:
 
 
“MÉ™n gözÉ™llÉ™rdÉ™ gözÉ™l ruh araram,
 
Ruhu düşgünləri çirkin sayaram.
 
Bir gözəl lövhə ki, yapmış rəssam,
 
Daha xoşdur ona məftun olsam.
 
Tanrı eşqilə yanan haqq nuru,
 
Səndə yox, durma, çəkil get... doğru,
 
Zahirin xoşsa da, bədbatinsən.
 
Bu gözÉ™lliklÉ™, É™vÉ™t, çirkinsÉ™n.”
 
 
Görürsünüzümü? Burada gözəl deyil, gözəllik və mənəvi həzz bəyan edilməkdədir. İndi eyni mövzunu bir də Füzulinin baxışında görək. Füzuli deyir ki, ey zahirpərəst, mənə zahiriliyi anlatma, mən hal əhliyəm. Hal əhli olmayan, məzmunu olmayan gözəllik mənə lazım deyil:
 
 
“Əhli-halam, demÉ™ büt vÉ™sfin mÉ™nÉ™, ey bütpÉ™rÉ™st,
 
Halı bilmÉ™z dilbÉ™ri-sahib camalı neylÉ™rÉ™m?”
 
 
İndi burada məqsəd Vurğunun ədəbi zövqünü kiçik görmək deyil, sadəcə olaraq, Vurğun o sahədə usta bəyançı olmuş. Yəni dərinliyi və kökü olmayan gözəlliyi vəsf etməkdə Vurğun başarılı olmuşdur.
 
 
– “VurÄŸunun ÅŸeirlÉ™rindÉ™ fÉ™lsÉ™fi dÉ™rinlik yoxdur” – deyirsiniz, bu mövzu çox mübahisÉ™lidir...
 
– ÅžeirdÉ™ fÉ™lsÉ™fÉ™ sözünü iÅŸlÉ™tmÉ™klÉ™, ya da ÅŸeirin adını “hÉ™yat fÉ™lsÉ™fÉ™si” qoymaqla ÅŸeir dÉ™rinləşmÉ™z. DÉ™rinlik ilmÉ™-ilmÉ™ sözlÉ™rlÉ™ hörülÉ™rÉ™k ortaya çıxar. Bu baxımdan VurÄŸunun ÅŸeir fÉ™lsÉ™fÉ™si irfan dÉ™rinliyinÉ™ dayanmamaqdadır, heçliyÉ™ dayanmaqdadır. Åžeirin dÉ™, digÉ™r sÉ™nÉ™tlÉ™r kimi, önündÉ™ duran problemlÉ™rdÉ™n biri “ölüm” vÉ™ “heçlik”dir. Ölüm bütün qorxuların vÉ™ sarsıntıların sÉ™bÉ™bidir. SÉ™nÉ™tin bir görÉ™vi dÉ™ bu sarsıntını aÅŸmaqdır. Ancaq VurÄŸun ölüm mÉ™sÉ™lÉ™sindÉ™ nehilizmÉ™ yuvarlanmış vÉ™ ölümdÉ™n qorxmaqdadır. Qorxunun da É™cÉ™lÉ™ faydası yoxdur. Ä°rfan ÅŸeirindÉ™ ölüm son oyanış olaraq dÉ™yÉ™rlÉ™ndirilÉ™r. MÉ™sÉ™lÉ™n, Mövlana “mÉ™n öldüyümdÉ™ aÄŸlamayın, maddi dünyanın basqılarından azad olaraq mütlÉ™q azadlıq alÉ™mindÉ™ seyrÉ™ gedirÉ™msÉ™, nÉ™dÉ™n aÄŸlamalısınız?” – deyir. Ya da Füzuli deyir ki, É™cÉ™l qorxunc bir ÅŸey deyil, tam tÉ™rsinÉ™, ölüm nÉ™fsi “qorxu” deyilÉ™n kabusdan azad edÉ™r vÉ™ É™cÉ™l nÉ™fs kimyasına azadedici iksir vÉ™ dÉ™rmandır:
 
 
“ƏcÉ™l alayiÅŸi-xovfu xÉ™tÉ™rdÉ™n qurtarar nÉ™fsi,
 
Bu cövhÉ™r kimyayi-nÉ™fsÉ™ bir eksiri-É™´zÉ™mdir”
 
 
Ancaq VurÄŸun bu görüşün vÉ™ kainatı görÉ™n bu üfüqün dışındadır. VurÄŸun qaranlıq bir yerdÉ™ duraraq varlığa baxmaqdadır, üfüqlÉ™ri dÉ™ qaranlıq vÉ™ ümidsizcÉ™dir. VurÄŸuna görÉ™ ölüm insanı heçliyÉ™ uÄŸradar, iblisÉ™ tÉ™slim edÉ™r. Bunu da “hÉ™yat fÉ™lsÉ™fÉ™si” adlı ÅŸeirindÉ™ bu ÅŸÉ™kildÉ™ bÉ™yan edir:
 
  
“Ölüm bir iblisdir, hÉ™yat bir mÉ™lÉ™k,
 
Varlığı izlÉ™yir heçlik kölgÉ™ tÉ™k”.
 
 
Bu növ, hÉ™yat fÉ™lsÉ™fÉ™sindÉ™ insan gözÉ™lliklÉ™ri görÉ™ bilmÉ™z. GözÉ™lliyi görÉ™ bilmÉ™k üçün zehin kabuslardan azad olmalı, özÉ™lliklÉ™ ölüm kabusundan azad olmalıdır. Ä°nsan üç halda kabusların vÉ™ vahimÉ™lÉ™rin É™lindÉ™n azad ola bilmÉ™z: QorxarkÉ™n, möhtac olarkÉ™n, hÉ™yÉ™canlanarkÉ™n. SÉ™nÉ™t dÉ™ bu üç durumun ötÉ™sindÉ™ insana azadlıq haqqı tanıyar. Ölüm iblisÉ™ tÉ™slim olmaqsa, daha çox yaÅŸamaq vÉ™ iblisdÉ™n yayınmaq üçün hÉ™r növ gÉ™rÉ™ksiz iÅŸlÉ™rÉ™ dÉ™ qatlaÅŸmaq öz-özünÉ™ caiz olar. Burada söz konusu “varlıq” vÉ™ “yoxluq”dur. NÉ™dir varlıq vÉ™ yoxluq? Varlıq bu var olanlar vÉ™ yoxluq da görÉ™ bilmÉ™diklÉ™rimizdirmi? Bu fÉ™lsÉ™fi suallar É™trafında VurÄŸun bilgi ürÉ™tÉ™ bilÉ™cÉ™k zehniyyÉ™tdÉ™ olmamışdır. Eyni mövzunu H.Cavid, görün, necÉ™ dÉ™yÉ™rlÉ™ndirir:
 
 
“Ölüm var ki, hÉ™yat qÉ™dÉ™r dÉ™yÉ™rli,
 
Həyat var ki, ölümdən də zəhərli.
 
Yaşamaq da xoşdur, ölmək də xoşdur,
 
QayÉ™siz hÉ™yatda ölüm dÉ™ boÅŸdur”.
 
 
VurÄŸunun baxışında insana qurtuluÅŸ yoxdur, lakin CaviddÉ™ qurtuluÅŸ var. J.P.Sartr “ancaq yaÅŸayanlar ölürlÉ™r, yaÅŸamayanlar ölmürlÉ™r, mÉ™hv olurlar” – deyir. VurÄŸunda da ölmÉ™k mÉ™hv olmaq kimi tÉ™svir edilir.
 
– Anlatdıqlarınızdan belÉ™ çıxır ki, VurÄŸun öz istedadından daha böyük şöhrÉ™tÉ™ qovuÅŸub.
 
– DoÄŸru. VurÄŸunun qazandığı şöhrÉ™tin böyük bir qismi sÉ™nÉ™tinin dÉ™rinliyinÉ™ vÉ™ ehtiÅŸamına görÉ™ deyil, ideoloji mÉ™nsubiyyÉ™tinÉ™ görÉ™dir. MÉ™sÉ™lÉ™n, VurÄŸunun dÉ™fn mÉ™rasimindÉ™ki o qÉ™dÉ™r izdiham StalinÉ™ vÉ™ digÉ™rlÉ™rinÉ™ yazdığı ÅŸeirlÉ™rinÉ™ görÉ™ idi. Böyük sÉ™nÉ™t adamları sÉ™ssizcÉ™ ölmüşlÉ™r. Cavid kimi. BÉ™xtiyar VahabzadÉ™ ilÉ™ bir dÉ™fÉ™ söhbÉ™timiz oldu bu haqda. BÉ™xtiyar müəllim mÉ™nÉ™ dedi ki, VurÄŸun xÉ™stÉ™lÉ™nmiÅŸdi, onun ziyarÉ™tinÉ™ getmiÅŸdim. Barmağı ilÉ™ kitablarına iÅŸarÉ™ edÉ™rÉ™k dedi ki, mÉ™ni öldürÉ™n bax o yazdığım kitablar, o mÉ™dhiyyÉ™lÉ™rdir. YÉ™ni VurÄŸun vicdan É™zabi içindÉ™ ölmüşdür, rahat ölmÉ™miÅŸdir. ÖlümdÉ™n qorxmanın da sÉ™bÉ™bi insanlarda budur. Çox təəssüf ki, onun istedadı anlamsız ÅŸeylÉ™rÉ™ hÉ™sr edilmiÅŸdi.
  
– “Vicdan É™zabı” deyirsiniz. NÉ™dÉ™n SÉ™mÉ™d VurÄŸun vicdan É™zabı çəkmÉ™li idi?
 
– MÉ™nÉ™ görÉ™ VurÄŸun yazdığı mÉ™dhiyyÉ™lÉ™rin dışında bir dÉ™ iki mövzuyla baÄŸlı É™zab çəkmiÅŸdir. VurÄŸunun bÉ™dii istedadı dar bir dil çərçivÉ™sinÉ™ sığmazdı. Bu üzdÉ™n VurÄŸunun yaradıcılığında dillÉ™ baÄŸlı iki mÉ™rhÉ™lÉ™ var. 1937-ci ilÉ™ qÉ™dÉ™r davam edÉ™n mÉ™rhÉ™lÉ™ vÉ™ bir dÉ™ bu ildÉ™n sonrakı mÉ™rhÉ™lÉ™. 1937-ci ildÉ™n sonra “dildÉ™ türkizm” tezisi yerinÉ™, “dildÉ™ sovetizm” tezisi yerləşdirildi. Aydınlanma vÉ™ dildÉ™ türkizm sürÉ™ci sovet zamanında durduruldu. 1936-cı ildÉ™ Yazıçılar Birliyinin sÉ™dri S.Åžamilov bu düşüncÉ™ ilÉ™ qurultayda çıxış edir: “mahiyyÉ™tcÉ™ sosialist, ÅŸÉ™kilcÉ™ milli mÉ™dÉ™niyyÉ™tin yaradılmasında bilavasitÉ™ iÅŸtirak edÉ™n xalqların hÉ™yatında internasional sözlÉ™rin artması tÉ™bii vÉ™ olduqca saÄŸlam bir hadisÉ™dir. Biz mÉ™hdud milli vÉ™tÉ™ndaÅŸlıq cÉ™miyyÉ™ti deyil, beynÉ™lmilÉ™l proletar revolusiyanın istinadgahı vÉ™ bazasını təşkil edÉ™cÉ™k sinifsiz sosializm cÉ™miyyÉ™ti qurduÄŸumuzdan buna mütabiq bir dilin inkiÅŸafında iÅŸtirak etmÉ™liyik.” Bu, dilimizin ruslaÅŸması üçün atılan addım idi.

Yazıçılar Ä°ttifaqının toplantısında Müşfiq kimi ÅŸairlÉ™r dildÉ™ türkizmi müdafiÉ™ edir, SÉ™mÉ™d VurÄŸun onlara qarşı dildÉ™ sovetizmi müdafiÉ™ edir. Qısa sürÉ™ sonra Müşfiqi dÉ™ sırf bu üzdÉ™n edam etdilÉ™r. YÉ™ni Müşfiq, Cavid vÉ™ digÉ™rlÉ™ri dilimiz yolunda ÅŸÉ™hid edildilÉ™r. SÉ™mÉ™d VurÄŸunun da bu toplantıdan sonra ÅŸeirlÉ™rindÉ™ daha öncÉ™ kullanılan “pÉ™k”, “É™vÉ™t” kimi türkcÉ™ sözlÉ™r artıq gözÉ™ dÉ™ymÉ™di. 1937-ci ilÉ™ qÉ™dÉ™r dildÉ™ki amac modern millÉ™t inÅŸa etmÉ™kdisÉ™, ondan sonra dildÉ™ki amac millÉ™t deyil, ideologiya inÅŸa etmÉ™yÉ™ yönÉ™ldi. MÉ™n bunları özümdÉ™n demirÉ™m. O zaman Müsavatçılar Almaniyada “QurtuluÅŸ” adında dÉ™rgi çıxarır vÉ™ Bakıdakı “ƏdÉ™biyyat” qÉ™zetinin bilgilÉ™rini bu dÉ™rgidÉ™ É™ks etdirirdilÉ™r. Qaynaq da verirÉ™m: (Mirza Bala, “DilimizdÉ™ sovetizm”, QurtuluÅŸ dÉ™rgisi, 1937-ci il, Nr. 27, s. 780-781.)
 
– YÉ™ni VurÄŸun milli ÅŸÉ™xsiyyÉ™tlÉ™rÉ™ qarşı sovetizm görüşünü irÉ™li sürüb?
 
– VurÄŸun ayrıca, 16.06.1937-ci ildÉ™ “ƏdÉ™biyyat” qÉ™zetindÉ™ Cavid haqqında çox aÅŸağılayıcı sözlÉ™r yazmışdı. MÉ™n bunları oxuduÄŸumda çox üzülmüşdüm. Çünki bizim É™dÉ™biyyatımızda VurÄŸun olmazsa, heç bir ÅŸey É™ksik olmaz, VurÄŸundan daha güclü yazan ozanlarımız olmuÅŸdur. Lakin Cavidsiz É™dÉ™biyyatımız çox anlamsız vÉ™ cılız bir ÅŸey olar. Cavidin dünyagörüşünü qÉ™bul etmÉ™yÉ™ bilÉ™rdi, lakin onu belÉ™ aÅŸağılayaraq ölümÉ™ göndÉ™rilmÉ™sinÉ™ meydan açacaq ÅŸeir yazmasını mÉ™n É™xlaqi olaraq görÉ™ bilmirÉ™m. VurÄŸun o ÅŸeirdÉ™ yazır:
 
 
“SÉ™n ey böyük günlÉ™rin adına böhtan atan,
 
Vətəninə, xalqına xain çıxan şarlatan!
 
“GözÉ™llik aÅŸiqiyÉ™m” deyÉ™n deyilmidin sÉ™n?
 
Ömründə bir yaxşılıq gəlməyibdir əlindən.
 
Adına millÉ™tçilÉ™r dedi: “Böyük sÉ™nÉ™tkar.”
 
Gəlin düz araşdıraq, sənin sənətinmi var?
 
“AzÉ™rbaycan ÅŸairi” olsa da murdar adın,
 
Sultanların, şahların sinisini yaladın.
 
O murdar arzuların torpaqlara gömüldü,
 
SÉ™nin yaratdıqların özündÉ™n É™vvÉ™l öldü”.
 
MÉ™n VurÄŸunun o uzun ÅŸeirindÉ™n sadÉ™cÉ™ bir qismini burada dedim. Bütün zÉ™rrÉ™lÉ™rimlÉ™ fikri vÉ™ É™dÉ™bi yaradıclıq baxımından özümü Hüseyn Cavid mÉ™ktÉ™binin mÉ™nsubu bilÉ™n biri olaraq VurÄŸunun bu ÅŸeirini oxuduÄŸumda çox sarsılmış, hÉ™tta aÄŸlamışdım. Cavid mÉ™nÉ™ görÉ™ sadÉ™cÉ™ bir ÅŸair vÉ™ filosof deyil. O hÉ™m dÉ™ böyük bir aydınladıcıdır. Cavid bir çox dini qavramları aÄŸlın işığında tÉ™fsir etmiÅŸdir. GÉ™lÉ™cÉ™kdÉ™ Ä°slam ŞərqindÉ™ bir renesans ortaya çıxacaqsa, onun É™sasını Cavidin dünyagörüşü təşkil edÉ™cÉ™k. Bu arada VurÄŸunun “O vÉ™tÉ™n xaini RÉ™sulzadÉ™dÉ™n” kimi “ÅŸeir!”ini RÉ™sulzadÉ™ tÉ™qdir etmiÅŸ vÉ™ demiÅŸdi ki, sovetin unutdurmaÄŸa çalışdığı bizlÉ™ri heç olmasa VurÄŸun bu yolla dilÉ™ gÉ™tirmiÅŸdir.
 
– VurÄŸunun tarix mÉ™sÉ™lÉ™sinÉ™ dÉ™ toxunub. Onun “Vaqif” É™sÉ™ri bÉ™lli tarixi bir dönÉ™m haqqındadır. Bu É™sÉ™r haqqında fikriniz nÉ™dir?
 
– VurÄŸunun yaradcılığında É™n haqlı saydığım onun “Vaqif” É™sÉ™ridir. Bu É™sÉ™rin bir çox hissÉ™sini hÉ™lÉ™ çox gÉ™nc yaÅŸlarımda É™zbÉ™rlÉ™miÅŸdim. Canavar bir nÉ™fsÉ™ sahib olan ÅŸahlıq vÉ™ sultanlıq qurumu bu É™sÉ™rdÉ™ çox gözÉ™l açıqlanmışdır. Oradakı Qacarın dili ilÉ™ deyir:
 
 
“Bir boynu olsaydı bəşəriyyÉ™tin,
 
Onu bu qılıncla vurardım, yÉ™qin”.
 
Tamamən haqlıdır. Qacar həqiqətən də belə bir qatil idi. Sadəcə, Gürcüstanda suçsuz xalqı qətl etmədi, Kirmanda bələkdə olan uşaqların da gözlərini çıxartdırdı.
 
 
– Son zamanlar AzÉ™rbaycanda Qacarı müdafiÉ™ edib, VurÄŸunu bu mövzuda ittiham edÉ™nlÉ™r var.
 
– Bunlar qatillÉ™rlÉ™ iftixar edÉ™n cahillÉ™rdir. ElÉ™dirsÉ™, nÉ™dÉ™n Hitleri pislÉ™yirlÉ™r. Hitlerin texnika imkanları Qacarda olsaydı, bölgÉ™dÉ™ bir tÉ™k adamı diri qoymazdı. DeyirlÉ™r ki, Qacar öz ölkÉ™sinÉ™ gÉ™lmiÅŸdi! Anlamırlar ki, Qafqaz Qacar dövlÉ™tinin tÉ™rkibindÉ™ qalsaydı, indi Bakı da TÉ™briz kimi farslaşıb gedÉ™cÉ™kdi. QarabaÄŸda Ä°ran-Qacar-SÉ™fÉ™vi mühitindÉ™n uzaq duran xanlıq yarandığı üçün Vaqif, Vidadi, NatÉ™van kimi türkcÉ™ É™sÉ™rlÉ™r yazan ÅŸÉ™xsiyyÉ™tlÉ™r yetiÅŸdi. Bunlar niyÉ™ bÉ™s Qacar ölkÉ™sindÉ™ yetiÅŸmÉ™di? SÉ™fÉ™vi-Qacar zehniyyÉ™ti ortamında milli türk ÅŸÉ™xsiyyÉ™tinin yetiÅŸmÉ™si mümkün deyil. Qacarın xarakterini SÉ™mÉ™d VurÄŸun qÉ™dÉ™r doÄŸru anladan olmamışdır:
 
 
“BizÉ™ hÉ™yat verÉ™n günəş dÉ™ qandır,
 
Mənim vicdanım qan, qəlbim də qandır,
 
Dünya qan üstündÉ™ bir xanimandır”.
 
Qacarın gerçək kimliyi bu idi. ƏsÉ™rdÉ™ Qacarın Vaqifi farsca yazmaÄŸa zorlayaraq “GÉ™rÉ™k fars dilindÉ™ yazsın sÉ™nÉ™tkar” demÉ™si dÉ™ tarixi baxımdan tamamÉ™n doÄŸrudur. Bütün Qacar dönÉ™mindÉ™n bir tÉ™k milli türkcÉ™ yazan ÅŸÉ™xsiyyÉ™t çıxmadı. Çıxanlar da Qacar düşmÉ™ni idi. M.S.Ordubadi “Dumanlı TÉ™briz” É™sÉ™rindÉ™ yazır ki, Qacar ÅŸahlarının yanında “eÅŸÅŸÉ™k türklÉ™r” deyÉ™ türklÉ™ri tÉ™hqir edir. BelÉ™ bir xÉ™stÉ™ vÉ™ çocuq qatilini milli türk ÅŸÉ™xsiyyÉ™ti olaraq görmÉ™k üçün insan vicdanını itirmÉ™lidir. 


Müəllif: KÉ™ramÉ™t Böyükçöl(6927)-dəfə oxunub
Çap et   Geri   Yuxari


Facebook Google Favorites.Live BobrDobr Delicious Twitter Propeller Diigo Yahoo Memori MoeMesto

Error connecting to mysql